Tożsamość płciowa bez niejasności
Osoba transpłciowa: kto to jest i co oznacza transpłciowość?
Osoba transpłciowa to osoba, której tożsamość płciowa nie jest zgodna z płcią przypisaną przy urodzeniu. Wyjaśniamy, czym jest transpłciowość, kim jest transpłciowa kobieta i transpłciowy mężczyzna, czym różnią się transpłciowość, transseksualność i niezgodność płciowa oraz co w tym obszarze oznacza aktualna klasyfikacja ICD 11.
Co dokładnie oznacza to określenie i jak odnosi się do tożsamości płciowej?
ICD 11 Niezgodność płciowaAktualna klasyfikacja WHO nie umieszcza niezgodności płciowej wśród zaburzeń psychicznych.
INTIMA Diagnoza transpłciowościZobacz, jak wygląda konsultacja dotycząca niezgodności płciowej w Poradni INTIMA.
Spis treści
- Kim jest osoba transpłciowa?
- Co oznacza transpłciowość?
- Najważniejsze pojęcia
- Kobieta i mężczyzna transpłciowy
- Transpłciowość a transseksualność
- Transpłciowość a niebinarność
- Tożsamość płciowa a orientacja seksualna
- Transpłciowość i ICD 11
- Czy transpłciowość ma objawy?
- Czy znamy przyczyny transpłciowości?
- Czym jest tranzycja?
- Kiedy warto skorzystać ze wsparcia?
- Materiały INTIMA
- FAQ
- Źródła
Krótka odpowiedź
Kim jest osoba transpłciowa?
Osoba transpłciowa to osoba, której tożsamość płciowa różni się od płci przypisanej jej przy urodzeniu. Tożsamość płciowa oznacza wewnętrzne doświadczenie własnej płci i nie musi być zgodna z oznaczeniem płci dokonanym przy narodzinach.
Transpłciowość może dotyczyć osób identyfikujących się jako kobiety lub mężczyźni, a także części osób niebinarnych i innych osób różnorodnych płciowo. Sposób, w jaki dana osoba opisuje własną tożsamość, jest indywidualny.
Znaczenie pojęcia
Co oznacza transpłciowość?
Transpłciowość jest szerokim pojęciem odnoszącym się do sytuacji, w której tożsamość płciowa osoby nie odpowiada płci przypisanej przy urodzeniu.
Jeśli więc ktoś wpisuje w wyszukiwarkę „osoba transpłciowa co to znaczy”, najprostsza odpowiedź brzmi: jest to osoba, która doświadcza swojej płci inaczej niż wskazywałoby oznaczenie płci przypisane jej przy narodzinach.
Transpłciowość dotyczy tożsamości płciowej. Nie określa orientacji seksualnej i nie mówi sama w sobie, jakie relacje dana osoba tworzy ani do kogo odczuwa pociąg.
Szersze informacje o wsparciu oferowanym przez INTIMĘ znajdziesz na stronie tożsamość płciowa i orientacja seksualna .
Najważniejsze pojęcia
Transpłciowość i pojęcia związane z tożsamością płciową
Przesuń kafelki palcem albo użyj przycisków. Kafelki prowadzą również do powiązanych materiałów.
Osoba, której tożsamość płciowa różni się od płci przypisanej przy urodzeniu.
Czytaj wyjaśnienie → Pojęcie TranspłciowośćSzerokie określenie obejmujące różne doświadczenia niezgodności między tożsamością płciową a płcią przypisaną przy urodzeniu.
Co to oznacza? → Tożsamość Transpłciowa kobietaKobieta, której przy urodzeniu przypisano płeć męską.
Czytaj więcej → Tożsamość Transpłciowy mężczyznaMężczyzna, któremu przy urodzeniu przypisano płeć żeńską.
Czytaj więcej → Osobny artykuł TransseksualnośćTermin nadal spotykany w języku potocznym, starszych publikacjach oraz dawnych klasyfikacjach.
Artykuł o transseksualności → ICD 11 Niezgodność płciowaPojęcie kliniczne obecne w ICD 11, umieszczone w rozdziale dotyczącym zdrowia seksualnego.
Osobny artykuł → Pomoc specjalistyczna Diagnoza transpłciowościKonsultacje dotyczące doświadczenia płci, niezgodności płciowej oraz możliwego dalszego wsparcia.
Jak wygląda diagnoza? →Dwa częste pytania
Kim jest transpłciowa kobieta, a kim transpłciowy mężczyzna?
To kobieta, której przy urodzeniu przypisano płeć męską. Określenia „transpłciowa kobieta” i „kobieta transpłciowa” odnoszą się do tej samej sytuacji.
To mężczyzna, któremu przy urodzeniu przypisano płeć żeńską. Jego tożsamość płciowa jest męska.
Doświadczenie płci nie zawsze mieści się wyłącznie w podziale na kobietę i mężczyznę. Dotyczy to między innymi osób niebinarnych.
Artykuły o tożsamości płciowej →Porządkowanie terminologii
Transpłciowość a transseksualność. Czy oznaczają to samo?
Określenia transpłciowość i transseksualność bywają używane zamiennie, jednak nie są dokładnie tym samym pojęciem.
Transpłciowość jest określeniem szerszym. Nie mówi, czy dana osoba chce korzystać z hormonoterapii, zabiegów chirurgicznych albo formalnego uzgodnienia danych.
Termin „transseksualizm” był natomiast obecny między innymi w starszej klasyfikacji ICD 10. W ICD 11 został zastąpiony pojęciem niezgodności płciowej.
Nie oznacza to, że słowo „transseksualność” całkowicie zniknęło. Nadal jest spotykane w języku potocznym, wyszukiwaniach internetowych i części starszych materiałów, a niektóre osoby mogą również używać go wobec siebie.
To nie są pojęcia tożsame
Transpłciowość a niebinarność
Niebinarność odnosi się do tożsamości płciowych, które nie mieszczą się wyłącznie w kategorii kobiety albo mężczyzny.
Część osób niebinarnych określa siebie jako osoby transpłciowe, ponieważ ich tożsamość różni się od płci przypisanej przy urodzeniu. Inne osoby niebinarne mogą nie używać wobec siebie określenia „transpłciowa”.
Dlatego nie należy automatycznie zakładać, jak dana osoba określa swoją tożsamość.
Więcej materiałów znajdziesz w dziale tożsamość płciowa .
Ważne rozróżnienie
Tożsamość płciowa a orientacja seksualna
Tożsamość płciowa i orientacja seksualna dotyczą dwóch różnych obszarów.
Odpowiada na pytanie, jak dana osoba doświadcza własnej płci i jak siebie określa.
Dotyczy tego, wobec kogo dana osoba doświadcza pociągu seksualnego lub romantycznego.
Zobacz główny obszar pomocy dotyczący tożsamości płciowej i orientacji seksualnej.
Zobacz stronę →Aktualna klasyfikacja WHO
Transpłciowość a ICD 11. Czym jest niezgodność płciowa?
Transpłciowość sama w sobie nie jest zaburzeniem psychicznym.
W jedenastej rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych WHO, czyli ICD 11, zmieniono sposób opisywania zagadnień związanych z tożsamością płciową.
Obecną wcześniej w ICD 10 kategorię „transseksualizm” zastąpiono pojęciem „niezgodności płciowej”. Kategoria ta została przeniesiona z rozdziału dotyczącego zaburzeń psychicznych i zachowania do rozdziału dotyczącego zdrowia seksualnego.
WHO opisuje niezgodność płciową u młodzieży i osób dorosłych jako wyraźną i utrzymującą się niezgodność między doświadczaną płcią a płcią przypisaną przy urodzeniu.
Jednocześnie sama ekspresja płciowa, sposób ubierania się, zainteresowania czy zachowania odbiegające od stereotypowych oczekiwań związanych z płcią nie są podstawą do przypisania takiego rozpoznania.
Częste pytanie z wyszukiwarki
Czy transpłciowość ma objawy?
Nie istnieje zestaw „objawów transpłciowości”, na podstawie którego można samodzielnie stwierdzić, że ktoś jest osobą transpłciową.
Tożsamość płciowa jest indywidualnym doświadczeniem. Nie można jej określić wyłącznie na podstawie wyglądu, zainteresowań, sposobu zachowania, ubioru czy ekspresji płciowej.
W kontekście klinicznym można natomiast mówić o niezgodności płciowej, która ma własne kryteria opisane w ICD 11.
Jeśli temat dotyczy właśnie niezgodności płciowej, zobacz osobny materiał: Niezgodność płciowa: przyczyny, objawy i wsparcie .
Co mówi współczesna wiedza?
Czy znamy przyczyny transpłciowości?
Nie ma jednej prostej, potwierdzonej przyczyny transpłciowości, którą można wskazać u każdej osoby.
Rozwój tożsamości płciowej jest złożony, a współczesna wiedza nie pozwala sprowadzić transpłciowości do jednego czynnika biologicznego, psychologicznego albo środowiskowego.
Dlatego pytanie o „przyczynę” nie powinno prowadzić do szukania winy po stronie osoby transpłciowej, jej rodziny czy sposobu wychowania.
Nie istnieje jedna obowiązkowa droga
Czym jest tranzycja?
Tranzycja to proces dostosowywania różnych obszarów życia do własnej tożsamości płciowej. Może wyglądać inaczej u każdej osoby.
Może obejmować używanie wybranego imienia, odpowiednich form gramatycznych, zmianę sposobu prezentacji lub funkcjonowania społecznego.
U części osób proces może obejmować formalne działania związane z imieniem, danymi lub oznaczeniem płci.
Niektóre osoby korzystają z hormonoterapii albo procedur chirurgicznych. Inne nie chcą lub nie potrzebują takich działań.
Dla osoby i jej bliskich
Kiedy warto skorzystać ze wsparcia?
Konsultacja może być pomocna, gdy osoba zastanawia się nad własną tożsamością płciową, doświadcza dyskomfortu, ma trudność w rozmowie z rodziną lub partnerem, przygotowuje się do kolejnych kroków albo chce spokojnie uporządkować swoje doświadczenia.
Wsparcia mogą potrzebować również bliscy. Wyszukiwanie pytań w rodzaju „mój syn czuje się kobietą” często wynika z potrzeby zrozumienia, jak rozmawiać z bliską osobą, jak reagować i czego unikać.
Dobra konsultacja nie polega na narzucaniu komuś tożsamości ani gotowej ścieżki. Powinna umożliwiać bezpieczną rozmowę o doświadczeniach, potrzebach i możliwych formach wsparcia.
Konsultacja dotycząca tożsamości płciowej w INTIMA
W Poradni INTIMA możesz skorzystać z konsultacji dotyczącej tożsamości płciowej, niezgodności płciowej oraz dalszego możliwego wsparcia. Konsultacje prowadzą specjaliści pracujący w obszarze psychologii, seksuologii i wsparcia afirmującego.
Czytaj dalej w INTIMA
Artykuły i strony dotyczące transpłciowości i tożsamości płciowej
Ten artykuł pełni rolę materiału wprowadzającego. Bardziej szczegółowe tematy opisujemy na osobnych stronach, dzięki czemu każde zagadnienie ma własne miejsce zamiast walczyć z pięcioma innymi artykułami o tę samą frazę.
Czym jest transseksualność, skąd pochodzi to określenie i jak odnosi się do współczesnego pojęcia transpłciowości.
Czytaj artykuł → Niezgodność płciowaSzczegółowe omówienie niezgodności płciowej, dyskomfortu, kryteriów klinicznych i możliwości wsparcia.
Czytaj artykuł → Diagnoza transpłciowości WrocławJak wygląda proces konsultacji, kto go prowadzi i kiedy można się zgłosić.
Zobacz usługę → Tożsamość płciowa i orientacja seksualnaGłówna strona INTIMA dotycząca wsparcia w obszarze tożsamości płciowej i orientacji seksualnej.
Zobacz obszar pomocy → Artykuły o tożsamości płciowejZbiór materiałów INTIMA o transpłciowości, niebinarności, tożsamości i doświadczeniu płci.
Zobacz kategorię → Seksuolog WrocławKonsultacje w obszarze seksualności, zdrowia seksualnego, tożsamości płciowej i orientacji seksualnej.
Zobacz specjalistów →FAQ
Najczęstsze pytania o transpłciowość
Kim jest osoba transpłciowa?
Osoba transpłciowa to osoba, której tożsamość płciowa różni się od płci przypisanej przy urodzeniu.
Co oznacza transpłciowość?
Transpłciowość jest szerokim pojęciem odnoszącym się do różnych doświadczeń osób, których tożsamość płciowa nie jest zgodna z płcią przypisaną przy urodzeniu.
Kim jest transpłciowa kobieta?
Transpłciowa kobieta to kobieta, której przy urodzeniu przypisano płeć męską.
Kim jest transpłciowy mężczyzna?
Transpłciowy mężczyzna to mężczyzna, któremu przy urodzeniu przypisano płeć żeńską.
Czy osoba transpłciowa i osoba transseksualna oznaczają to samo?
Nie dokładnie. Transpłciowość jest pojęciem szerszym. Termin transseksualność nadal bywa stosowany, ale był również związany ze starszym językiem diagnostycznym i klasyfikacją ICD 10.
Czy transpłciowość jest zaburzeniem psychicznym?
Nie. Transpłciowość sama w sobie nie jest zaburzeniem psychicznym. W ICD 11 niezgodność płciowa znajduje się w rozdziale dotyczącym zdrowia seksualnego, a nie wśród zaburzeń psychicznych.
Czy transpłciowość ma objawy?
Nie istnieje prosty zestaw objawów, na podstawie którego można stwierdzić, że ktoś jest osobą transpłciową. Sama ekspresja płciowa, ubiór czy zainteresowania nie są podstawą do określenia tożsamości osoby.
Czy każda osoba transpłciowa przechodzi hormonoterapię?
Nie. Nie każda osoba transpłciowa chce albo potrzebuje hormonoterapii. Potrzeby dotyczące tranzycji są indywidualne.
Czy każda osoba transpłciowa przechodzi operację?
Nie. Zabiegi chirurgiczne są jedną z możliwych form opieki medycznej, ale nie stanowią warunku bycia osobą transpłciową.
Czy osoba transpłciowa musi zgłosić się do endokrynologa?
Nie każda osoba transpłciowa potrzebuje konsultacji endokrynologicznej. Może być ona jednym z elementów opieki medycznej, jeśli dana osoba rozważa leczenie hormonalne i jest ono wskazane w jej indywidualnej sytuacji.
Czy można zrobić test na transpłciowość?
Nie istnieje prosty internetowy test, który wiarygodnie rozstrzyga, czy ktoś jest osobą transpłciową. Jeśli pytania dotyczące własnej płci powodują niepewność albo cierpienie, można omówić je podczas konsultacji ze specjalistą.
Co zrobić, gdy dziecko lub dorosły członek rodziny mówi, że jest osobą transpłciową?
Warto przede wszystkim wysłuchać tej osoby, zapytać, jakiego imienia i form gramatycznych chce używać oraz unikać natychmiastowego oceniania. Jeśli sytuacja budzi dużo emocji, pomocna może być konsultacja wspierająca dla osoby transpłciowej lub jej bliskich.
Podstawa merytoryczna
Źródła i materiały
Artykuł przygotowano w oparciu o aktualne materiały dotyczące zdrowia osób transpłciowych, klasyfikację ICD 11 oraz standardy opieki.
- World Health Organization: Gender incongruence and transgender health in the ICD
- Polskie Towarzystwo Seksuologiczne: Zalecenia dotyczące opieki nad zdrowiem dorosłych osób transpłciowych, Psychiatria Polska 2021
- World Professional Association for Transgender Health: Standards of Care Version 8
Psycholożka, seksuolożka, terapeutka par oraz psychoterapeutka poznawczo behawioralna w trakcie specjalizacji. Pracuje afirmatywnie z osobami LGBTQIAP+/GSRD oraz ich bliskimi.
Zobacz profil i kwalifikacje →
