Wstęp: Czym jest ADHD i jak często występuje
ADHD, czyli attention-deficit/hyperactivity disorder (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji), to zaburzenie neurorozwojowe o wysokiej częstotliwości występowania, mające swoje źródło w ośrodkowym układzie nerwowym.
Dla wielu moich pacjentów zrozumienie, czym jest ADHD, jest pierwszym momentem ulgi. Warto pamiętać, że nie jest to kwestia 'braku woli’ czy 'lenistwa’, ale zaburzenie neurorozwojowe. To wiedza, która otwiera drogę do akceptacji i podjęcia świadomych działań w celu postawienia rzetelnej diagnozy ADHD.
ADHD jest częstym zaburzeniem neurorozwojowym, które dotyka zarówno dzieci (7,6%), młodzież (5,6%), jak i dorosłych (4,4%), przy czym u kobiet i dziewczynek jest często diagnozowane później.
Badania pokazują, że objawy ADHD obecne u dzieci i nastolatków często utrzymują się także w dorosłym życiu. W dorosłości rośnie liczba obowiązków, a wsparcie staje się mniejsze, co może prowadzić do różnych trudności. Z czasem zmienia się też obraz ADHD – zwykle zmniejsza się nadruchliwość, a bardziej widoczne stają się problemy z koncentracją i objawy towarzyszące. Niestety, ADHD u dorosłych wciąż bywa rzadko diagnozowane, co utrudnia funkcjonowanie w życiu rodzinnym i zawodowym.
Kryteria diagnostyczne oraz metody diagnozowania ADHD
Aktualne klasyfikacje diagnostyczne, takie jak DSM-5, umożliwiają diagnozę ADHD także u osób dorosłych. Kryteria obejmują dwie grupy objawów: trudności z koncentracją oraz symptomy nadruchliwości i impulsywności.
Główne kryteria diagnostyczne obejmują:
- występowanie określonej liczby objawów nieuwagi i/lub nadpobudliwości-impulsywności,
- początek objawów w dzieciństwie,
- ich utrzymywanie się w czasie oraz obecność w co najmniej dwóch obszarach życia (np. dom, praca, szkoła, relacje),
- znaczący wpływ objawów na codzienne funkcjonowanie.
Współcześnie wyróżnia się również trzy główne podtypy ADHD:
- Podtyp z przewagą objawów deficytów uwagi (ADD – attention deficit disorder) – dominują trudności z utrzymaniem uwagi, zapominanie, dezorganizacja, spowolnienie działania.
- Podtyp z przewagą symptomów nadpobudliwości i impulsywności – występuje większa potrzeba ruchu, trudności z kontrolowaniem reakcji i emocji.
- Podtyp mieszany – łączy objawy obu powyższych podtypów.
Proces diagnozy ADHD u dorosłych i rola testów
Diagnoza ADHD u dorosłych opiera się na kilku etapach, z których najważniejszym jest pogłębiony wywiad kliniczny obejmujący historię rozwoju, aktualne objawy i ich wpływ na codzienne funkcjonowanie. Kluczowe jest potwierdzenie, że pierwsze symptomy pojawiły się przed 12. rokiem życia i występują w co najmniej dwóch obszarach życia, np. w pracy i w relacjach.
Głównym narzędziem diagnostycznym jest wywiad DIVA-5, uzupełniany kwestionariuszami dotyczącymi m.in. organizacji, planowania, impulsywności i koncentracji. Czasem pomocne są także informacje od bliskich, choć nie są one konieczne do ustalenia diagnozy.
Proces zwykle rozpoczyna się konsultacją wstępną, po której przeprowadzany jest wywiad DIVA-5 i testy samoopisowe. Następnie zebrane dane poddawane są analizie, a diagnoza kończy się omówieniem wyników oraz przedstawieniem zaleceń dotyczących dalszego wsparcia, w tym ewentualnego stosowania leków na ADHD.
Diagnoza Różnicowa: Rozróżnianie ADHD u Dorosłych od cPTSD
Kluczowym elementem w procesie diagnozy ADHD u dorosłych jest diagnoza różnicowa, zwłaszcza w odniesieniu do cPTSD (kompleksowego zaburzenia pourazowego). Zarówno cPTSD, jak i ADHD mogą manifestować się podobnymi problemami, takimi jak trudności z koncentracją, impulsywnością czy poczuciem wewnętrznego pobudzenia.
Jednakże, podczas gdy objawy ADHD mają podłoże neurorozwojowe, symptomy cPTSD wynikają z długotrwałego stresu i doświadczeń traumatycznych. Często obejmują one również trudności w regulacji emocji, poczucie odcięcia czy złożone reakcje w relacjach.
Dlatego profesjonalna diagnoza ADHD musi dokładnie rozróżniać, które trudności mają podłoże w neurobiologii (typowe dla ADHD), a które są skutkiem przeżyć traumatycznych – lub czy te dwa zaburzenia współwystępują, co jest coraz częściej obserwowane u dorosłych.
Diagnoza ADHD w Twoim Mieście – Specjaliści we Wrocławiu
W naszej Poradni Psychologiczno-Seksuologicznej INTIMA we Wrocławiu oferujemy kompleksowe testy diagnostyczne ADHD. Diagnozę ADHD u dorosłych oraz procedurę testów na ADHD prowadzi mgr Ita Pietrucha. Zapraszamy do skorzystania z profesjonalnej diagnostyki.
Dlaczego warto podjąć się diagnozy ADHD?
Dobrze przeprowadzona diagnoza ADHD pomaga uporządkować wiele wcześniejszych doświadczeń i zrozumieć, skąd biorą się trudności, które często towarzyszyły osobie od dzieciństwa. Jasne rozpoznanie daje ulgę, zmniejsza poczucie chaosu i pozwala spojrzeć na swoje funkcjonowanie z większą życzliwością.
Diagnoza ADHD u dorosłych otwiera również drogę do kolejnych kroków — dobrania właściwej formy terapii, rozważenia leczenia farmakologicznego (w tym leków na ADHD), a także pogłębionej psychoedukacji. Dzięki temu osoby z ADHD mogą lepiej wykorzystywać swoje zasoby, rozwijać umiejętności organizacyjne i emocjonalne oraz wprowadzać zmiany, które realnie poprawiają jakość ich życia w relacjach, pracy i codziennym funkcjonowaniu.
Pogłęb Psychoedukację: Webinar o ADHD a Intymność
Dobrze przeprowadzona diagnoza ADHD to dopiero początek. Aby w pełni zrozumieć wpływ tego zaburzenia na Twoje życie – w tym na sferę osobistą i intymną – kluczowa jest dalsza psychoedukacja. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak ADHD wpływa na intymność i relacje partnerskie, zapraszamy do odsłuchania naszego specjalistycznego webinaru pt: Seksualność w ADHD – jak ADHD wpływa na intymność. Pogłębianie wiedzy pozwala lepiej radzić sobie z objawami ADHD u dorosłych w codziennym życiu.
